Sıcak havaların etkisini artırmasıyla birlikte yaz aylarında çeşitli sağlık sorunları daha sık görülüyor. Güneş çarpması, sıvı kaybı, böcek sokmaları, havuz ve deniz sonrası enfeksiyonlar, gıda zehirlenmeleri ve özellikle yaz ishalleri, ailelerin karşılaştığı yaygın problemler arasında yer alıyor.
Çocuk Sağlığı ve Hastalıkları Uzmanı Doç. Dr. Muhammet Ali Varkal, çocuklarda ishalin genellikle kısa sürede düzelen bir enfeksiyon olduğunu belirtti. Ancak, özellikle küçük yaş grubunda ishalin dikkatle takip edilmesi gerektiğini vurgulayan Varkal, “Çünkü ishalin kendisinden çok, ishale eşlik eden sıvı ve mineral kaybı çocuklar için risk oluşturur” dedi.
Doç. Dr. Muhammet Ali Varkal, ishalin sulu dışkılama ve normalden daha sık dışkılamak olarak tanımlandığını, genellikle 24 saat içinde üç veya daha fazla sulu dışkılamanın ishal kabul edildiğini açıkladı. Çocuklarda akut ishalin en sık nedenlerinin virüsler olduğunu belirten Varkal, rotavirüs, norovirüs ve adenovirüs gibi etkenlerin kusma, ateş, karın ağrısı ve sulu ishalle seyredebileceğini söyledi. Yaz aylarında ise sıcak havada yiyeceklerin hızlı bozulması, açıkta satılan gıdalar, iyi yıkanmamış sebze-meyveler, güvenli olmayan içme suları, buz kullanımı, kalabalık tatil ortamları ve havuz hijyeni gibi ek risklerin ishale zemin hazırladığını ifade etti. Varkal, “Her ishal ‘üşütme’ değildir, her ishal antibiyotik de gerektirmez. Hatta çocukluk çağı ishallerinin büyük bölümü antibiyotik kullanılmadan, doğru sıvı desteği ve beslenme ile düzelir” diye konuştu.
İshal ve kusma sırasında vücudun sadece su değil, sodyum, potasyum ve bikarbonat gibi önemli mineralleri de kaybettiğini vurgulayan Doç. Dr. Muhammet Ali Varkal, bu nedenle sadece su içirmenin yetersiz kalabileceğini belirtti. Eczanelerde bulunan oral rehidrasyon sıvılarının kaybedilen su ve mineralleri uygun oranlarda yerine koymak için tasarlandığını ifade etti. Çocuk kusuyorsa, sıvıların bir anda fazla miktarda değil, sık aralıklarla ve küçük yudumlarla verilmesi gerektiğini söyleyen Varkal, “Örneğin birkaç dakikada bir 1-2 tatlı kaşığı ya da küçük yudumlar halinde başlamak çoğu çocukta daha iyi tolere edilir” dedi. Beslenme konusunda ise eski yaklaşımın aksine, çocuğun tolere edebildiği sürece beslenmeye devam etmesi gerektiğini vurguladı. Anne sütü alan bebeklerde emzirmenin, mama alan bebeklerde mamanın normal şekilde verilmesinin sürdürülmesi gerektiğini belirtti. Yoğurt, ayran, çorba, pirinç, patates, muz, elma püresi, makarna, haşlanmış sebzeler, yağsız et veya tavuk gibi hafif ve besleyici gıdaların tercih edilebileceğini ekledi. Asitli, gazlı ve çok şekerli içeceklerin ishali artırabileceği uyarısında bulundu.
Ailelerin en sık yaptığı hatalardan birinin ishali hemen kesmeye çalışmak olduğunu belirten Doç. Dr. Muhammet Ali Varkal, ishalin çoğu zaman vücudun mikrobu uzaklaştırma yollarından biri olduğunu hatırlattı. Özellikle kanlı ishal, yüksek ateş veya şiddetli karın ağrısı gibi durumlarda hekim önerisi olmadan ishal kesici ilaç kullanılmaması gerektiğini söyledi. Antibiyotiklerin her ishalde gerekli olmadığını, gereksiz kullanımın bağırsak florasını bozabileceğini ve direnç gelişmesine yol açabileceğini vurguladı. Antibiyotik kararının hekim tarafından verilmesi gerektiğini ifade eden Varkal, probiyotik ve çinko desteğinin de bazı durumlarda düşünülebileceğini ancak mutlaka çocuk hekimi önerisiyle kullanılması gerektiğini belirtti.
Çocukta belirgin halsizlik, uykuya meyil, huzursuzluk, ağız ve dil kuruluğu, çökmüş gözler, ağlarken gözyaşı olmaması veya idrarın azalması gibi sıvı kaybı belirtileri varsa, 6-8 saatten uzun süredir idrar yapmıyorsa, dışkıda kan veya yoğun mukus varsa, ateş yüksek seyrediyorsa, kusma nedeniyle sıvı alamıyorsa, karın ağrısı artıyorsa, ishal çok sık ve bol miktardaysa, bebek 6 aydan küçükse, altta yatan kronik hastalığı veya bağışıklık sistemi sorunu varsa, ishal 7-10 günden uzun sürüyorsa veya tekrarlıyorsa vakit kaybetmeden hekime başvurulması gerektiğini açıkladı.
İshalden korunmanın temelinin hijyen olduğunu vurgulayan Varkal, el yıkama alışkanlıklarının önemini belirtti. Sebze ve meyvelerin güvenli suyla iyice yıkanması, açıkta satılan yiyeceklerden kaçınılması, et, tavuk, yumurta gibi gıdaların iyi pişirilmesi gerektiğini söyledi. Tatillerde kaynağı belirsiz su, açık içecek, buz ve hijyeninden emin olunmayan gıdalardan uzak durulması gerektiğini ekledi. Havuz kullanımında ise çocukların havuza girmeden önce duş alması, ishali olan çocuğun havuza sokulmaması ve bebek bezli çocuklarda bez değişiminin uygun alanda yapılması gerektiğini belirtti. Rotavirüs aşısının da bebeklerde ağır ishallere karşı etkili bir korunma yolu olduğunu hatırlattı.
