Dünyada ve Türkiye’de pek çok bebek gebelik süreci tamamlanmadan, beklenen zamandan önce yani prematüre doğuyor. Normal gebelik süresi 40 hafta olmasına rağmen bebekler 37 haftadan daha önce doğarsa prematüre bebek olarak kabul ediliyor. Doğum ne kadar erken olursa, sağlıkla ilgili riskler de o kadar artıyor. Prematüreliğin nedenleri incelendiğinde, bunların önemli bir bölümünün yüksek riskli gebeliklerden kaynaklandığı görülüyor. Ayrıca küçük ya da ileri yaşta gebelik, sık doğum, gebelikler arası aralığın kısa olması, çoğul gebelikler, enfeksiyon, kronik hastalıklar, tütün ve bağımlılık yapıcı madde kullanımı, çevresel ve genetik faktörler, yetersiz beslenme ve yetersiz gebelik bakımı gibi nedenlerle prematüre bebek doğurma riski artıyor. Bu nedenlerle doğum öncesi bakımın nitelik ve niceliği büyük önem taşıyor.
Özellikle riskli gebeliklerin uygun şekilde takip edilmesi ve acil durumlarda uygun müdahalelerin yapılması ve aynı şekilde yenidoğan döneminden başlanarak bebeklerin yakından takip edilmesi pek çok anne ve bebeğin hayatını kurtarıyor. Doğum öncesi bakım hizmetlerinin içerisinde, anne adaylarının yakın takibi, tetanosa karşı bağışıklama, destekleyici demir ve mikrobesin destekleri, yeterli iyot alımının teşvik edilmesi, dengeli bir şekilde protein ve enerji tüketiminin sağlanması, gebelikteki enfeksiyonların tespiti ve tedavisi, kan basıncı kontrolü, emzirme eğitiminin gebelikte verilmesi yer alıyor.
Çoğul gebeliklerde de genellikle erken doğum yaşanıyor. Bebek sayısı arttıkça gebelik süresi kısalıyor. Erken doğumun nedeni, rahim içi hacmin büyümesi ve doğum kanalının genişlemesi olarak gösteriliyor. Dünya Sağlık Örgütü verilerine göre, dünya genelinde 2020’de 13,4 milyon bebek prematüre olarak doğdu. Türkiye’de ise 2024 yılında 121 bin 67 bebek hayata erken başladı.
Erken doğum komplikasyonları, dünya genelinde de 5 yaş altı ölümlerin en önemli nedeni olmayı sürdürüyor. Prematüre bebekler normal sürelerinde doğmuş bebeklere göre öğrenme ve davranış bozuklukları, serebral palsi, enfeksiyonlar ve kronik hastalıklar açısından daha yüksek risk altında olabilirler. Ayrıca prematüre bebek aileleri, duygusal, tıbbi ve mali zorluklarla karşılaşabilirler.
Ancak, alınacak tedbirlerle ve uygun müdahalelerle prematüre bebeklerin yaşam kalitesi artırılabilir. Gebelik planlandığında ve gebelik süresince kontrollerin düzenli olarak yapılması, sağlıklı beslenme, bağımlılık yapıcı maddelerin kullanılmaması gibi önlemler alınabilir. Prematüre bakımı konusunda ailelere, sağlık çalışanlarına ve politika yapıcılara büyük sorumluluklar düşmektedir.
