ABD’deki Feinstein Tıbbi Araştırma Enstitüleri’nden bilim insanları, iyonlaştırıcı radyasyon maruziyetinin beyinde hücresel düzeyde zincirleme bir tepki başlatarak Alzheimer hastalığının toksik protein yumaklarını tetikleyebileceğini belirledi. Araştırmacılar, 100’den fazla bilimsel çalışmayı analiz ederek, yüksek kümülatif radyasyon maruziyetinin demans riskini artırdığını ortaya koydu.
Yapılan meta-analizde, vücuda giren her 100 milisievertlik radyasyon artışının demans riskini yüzde 11 yükselttiği tespit edildi. Radyasyona maruz bırakılan Alzheimer modelli fare ve maymunlarda ise beyin dokusu tahribatının hızlandığı gözlemlendi.
İyonlaştırıcı radyasyonun hücre DNA’sında yarattığı tahribat, beynin bağışıklık hücrelerini harekete geçirerek ‘eCIRP’ adlı özel bir proteinin salgılanmasına neden oluyor. Bu protein, sağlıklı beyinde hücre iskeletini destekleyen tau proteinlerinin yapısını bozarak nöron ölümüne yol açan toksik tau yumaklarının oluşumunu başlatıyor.
‘eCIRP’ proteininin aynı zamanda beyinde kronik enflamasyona yol açtığı, hücrelerin enerji santralleri olan mitokondrilere zarar verdiği ve yeni nöron üretimini baskıladığı belirlendi. Araştırmacılar, bu bulguların özellikle yüksek kümülatif doza maruz kalan gruplar için geçerli olduğunu vurguladı.
Radyasyon kaynaklı bilişsel gerilemenin biyolojik aşamalarının çözülmesinin koruyucu tıp açısından kritik önem taşıdığı belirtildi. ‘eCIRP’ molekülünü baskılamaya yönelik geliştirilecek yeni tedaviler ve biyobelirteçlerin, Alzheimer ve demansın önlenmesinde yeni bir tedavi hattı oluşturabileceği ifade edildi.
